Osmanlı'nın Kuruluşuna Tanıklık: Bursa'da Tarihi Bir Gün Rotası

Bursa, Osmanlı Devleti'nin ilk büyük başkenti olarak tarihin en önemli dönüşümlerine sahne oldu. 1326'da gerçekleşen fetihle birlikte göçebe bir beylikten yerleşik bir devlete geçişin simgesi haline gelen şehir, bugün hâlâ o dönemin izlerini taşıyor. Bir gününüzü ayırarak Bursa'nın surlarını, camilerini ve türbelerini gezebilir; Osmanlı'nın kuruluş hikâyesini yerinde keşfedebilirsiniz.

Bursa Kalesi: Şehrin Çekirdeği

Bursa'nın tarihi dokusunu anlamak için ilk durağınız Bursa Kalesi olmalı. Şehrin çekirdeğini oluşturan bu surlar, antik Prusa ad Olympum kentini çevrelemek üzere inşa edilmiş. MÖ 1. yüzyılda Bitinyalılar tarafından doğal kayalıklar üzerine kurulan kale, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde 19. yüzyıla kadar kullanılmış. Günümüze ulaşan kalıntıların büyük bölümü, MS 3. yüzyıldaki Got saldırılarından sonra yapılan surlara ait.

Kalenin en ilginç özelliklerinden biri, altındaki yer altı mağarası. Sert taş kütlesi oyularak oluşturulan bu mağara, 79 metre uzunluğunda, 5,5 metre genişliğinde ve 4 metre yüksekliğinde. Kuşatmalar sırasında erzak ve cephane depolamak, tehlike anında kalenin dışına gizlice çıkmak için kullanılmış. Ayrıca kalenin ilk planının, Romalılarla yaptığı savaşı kaybedip Bitinya Kralı I. Prusias'a sığınan ünlü Kartacalı komutan Hannibal tarafından yapıldığı rivayet edilir.

Fetih ve Kuşatma: 1317'den 1326'ya

Bursa'nın fethi, Osmanlı tarihinin ilk büyük askerî başarısı olarak kabul edilir. Osman Gazi önderliğindeki Türkmen kuvvetleri, 1302'deki Bafeus Muharebesi ve 1303'teki Dimbos Muharebesi ile Bizans'ın bölgedeki gücünü kırdıktan sonra, 1317'de Bursa'yı fiilen kuşatmaya başladı. Ancak şehir, güçlü surları ve Uludağ'ın eteklerindeki korunaklı konumu nedeniyle doğrudan bir hücumla alınamazdı. Bu yüzden Osmanlılar, uzun vadeli bir tecrit politikası izledi.

Kuşatma sırasında iki stratejik hisar inşa edildi: Kaplıca Hisarı ve Balabancık Hisarı. Kaplıca Hisarı, şehrin batı tarafını ve ovaya açılan yolları kontrol etmek için yapıldı; komutanlığına Osman Gazi'nin yeğeni Aktimur Bey getirildi. Balabancık Hisarı ise doğu tarafını ve dağ yamaçlarından gelebilecek sızmaları önlemek amacıyla bugünkü Mollaarap Mahallesi civarında inşa edildi; komutanlığına Balaban Bey atandı. Bu hisarların tamamlanmasıyla Bursa tam bir çember içine alındı. Ayrıca şehrin deniz bağlantısını kesmek için Mudanya ve çevresindeki kıyı kaleleri ele geçirildi. Bizans İmparatorluğu'nun içinde bulunduğu taht kavgaları ve Sırp tehdidi, İstanbul'un Bursa'ya yardım göndermesini engelledi. Nihayet 6 Nisan 1326'da kent, Orhan Gazi döneminde Osmanlı topraklarına katıldı.

Şehadet Camii: Sarayın Karşısında Bir Mabet

Fetih sonrası Osmanlı'nın ilk büyük başkenti olan Bursa'da, I. Murad tarafından 1365 yılında Bey Sarayı'nın karşısına Şehadet Camii yaptırıldı. Yapıldığında şehrin en büyük camisiydi ve Ulu Cami tipinde, üç bölümlü ve dokuz kubbeli bir yapıydı. I. Murad'ın Filibe'deki camisiyle aynı plan şemasına sahipti ve çok direkli, çok kubbeli ilk halk camisi olarak biliniyordu.

Cami, 1855 Bursa depreminde yıkıldı ve 1890'da Vali Celaleddin Paşa tarafından dönemin zevkine uygun olarak neorönesans ve neogotik üsluplarda yenilendi. Günümüzdeki hali, aslının üçte iki oranında küçültülmüş bir yapıdır; ana ibadet mekânı, art arda iki kubbeyle örtülü olup eski camiden kalmadır. Camiye Kale Camii ve Saray Camii de denmiştir. Bir rivayete göre, I. Murad'ın vakit namazlarını kılmadığı yönündeki dedikodular üzerine halk, onun namaz kıldığına şehadet etmesi için bu camiyi yaptırmış; bu nedenle Şehadet Camii adını almıştır. Ayrıca doğu kapısı üzerindeki küçük nesih harfli mermer kitabe, 1855 depreminde yıkılan ve Orhan Gazi tarafından Hisar'da inşa edilen bir mescide aittir; bu mescit günümüze ulaşamamıştır.

Çoban Bey ve Abdal Mehmet Türbeleri: Kuruluşun İzleri

Bursa'nın tarihi rotasında, Osmanlı'nın kuruluş dönemine ait türbeler de önemli bir yer tutar. Çoban Bey Türbesi, Mollaarap Mahallesi'nde kendi adıyla anılan sokakta yer alır ve Osman Gazi'nin oğullarından Çoban Bey'e aittir. Kitabesi bulunmamakla birlikte vakıf kayıtlarından 14. yüzyılın başlarında yapıldığı öğrenilir. Kare planlı, üzeri basık bir kubbeyle örtülü olan türbe, moloz taş ve tuğladan inşa edilmiştir; kubbeye geçiş Türk üçgenleriyle sağlanmıştır. Türbede Çoban Bey'in lahdiyle birlikte beş lahit daha bulunur. Batı yönündeki Çoban Bey Mescidi'nden ise yalnızca temel kalıntıları günümüze gelebilmiştir.

Demirtaş Mahallesi'nde bulunan Abdal Mehmet Türbesi ise 15. yüzyılda inşa edilmiştir. Türbe, 1450 yılında Sultan II. Murad tarafından, Bursa ve çevresinde yaşadığı düşünülen Anadolu abdallarından Abdal Mehmed için yaptırılmıştır. Sekizgen kasnağa oturan kurşun kaplı kubbesi ve beşik tonozlu kapalı eyvanıyla dikkat çeker. Giriş kapısı üzerindeki kitabe, yapının tarihini belgeler. Evliya Çelebi, bu türbeyi yoldan geçenlerin dinlenip ibadet ettikleri güzel bir bina olarak tarif eder. Karşısındaki Abdal Camii'nin, Abdal Mehmet'in baş müridi Başçı İbrahim Efendi tarafından yaptırıldığı anlatılır; rivayete göre Başçı İbrahim, Abdal Mehmet'in duasıyla zengin olmuş ve bu camiyi inşa ettirmiştir.

Günün Sonunda

Bu rota, Bursa'nın surlarından camilerine, türbelerinden fetih hikâyelerine uzanan bir zaman yolculuğu sunar. Bursa Kalesi'nin burçlarında Osmanlı'nın ilk günlerini hayal ederken, Şehadet Camii'nin avlusunda kuruluşun mimari izlerini görebilir; Çoban Bey ve Abdal Mehmet türbelerinde ise dönemin manevi atmosferini hissedebilirsiniz. Tarihin bu kadim şehri, her köşesinde Osmanlı'nın doğuşuna tanıklık etmek isteyenleri bekliyor.

Kaynak: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Brücke-Osteuropa, Wikimedia Commons, Public domain