Apollonia Ad Rhyndacum: Gölyazı'daki Antik Kentin İzinde

Bursa'nın Nilüfer ilçesine bağlı Gölyazı, Uluabat Gölü'nün içine doğru uzanan bir yarımada üzerinde kurulu. Bu şirin belde, aslında antik çağın önemli kentlerinden Apollonia Ad Rhyndacum'un mirasçısı. Antik Yunan'da tanrı Apollon'a adanmış kentlerden biri olan Apollonia, adını diğer aynı isimli kentlerden ayırmak için 'Rhyndakos kenarındaki Apollonia' anlamına gelen bu sıfatla anılmış. Rhyndakos ise bugünkü Mustafakemalpaşa Çayı'nın antik adı. Kentin adı Osmanlı döneminde Apolyont'a dönüşmüş ve günümüze kadar bu isimle de anılmış.

Gölyazı'daki antik kent, Bitinya'nın önemli yerleşimlerinden biriydi. Bugün beldenin sivil yerleşiminin, antik Apollonia'nın üzerine kurulduğu düşünülüyor. Kentte Antik Çağ kalıntılarının yanı sıra Hristiyanlık ve Osmanlı dönemine ait yapılar da bir arada görülebiliyor. Şehrin koruyucu tanrısı Apollon'a adanmış tapınak ise karaya yaklaşık 1 kilometre uzaklıktaki sığ bir adacık olan Kız Ada üzerinde yer alıyor. Kentin resmî sivil yapıları ise yarımadanın karaya yakın iç kısmındaki Zambak Tepe yamaçlarına inşa edilmiş.

Tarihi ve Kuruluşu

Apollonia'nın ilk kuruluş tarihi kesin olarak bilinmiyor. Ancak kentte darp edildiği düşünülen birkaç sikke, MÖ 5. yüzyılın ortalarına işaret ediyor. Adının geçtiği en erken tarihli yazılı belge ise Milet'te bulunan ve MÖ 2. yüzyıla tarihlenen bir yazıt. Bu belgeye dayanarak bazı araştırmacılar kentin Miletos'un kolonisi olarak kurulduğunu öne sürüyor. Pergamon Krallığı'nın güçlendiği dönemde bu krallığın egemenliğine giren kent, kerevit ticaretinin de etkisiyle MÖ 1. yüzyılda zenginleşmiş ve yazılı kaynaklarda adından söz ettirmeye başlamış. Apollonia isminin geçtiği ilk sikkelerin Pergamon Krallığı dönemine denk gelmesi nedeniyle kuruluşunun MÖ 183-150 yılları arasında olduğunu savunanlar da var.

Pergamon Krallığı'nın MÖ 133 yılında Roma İmparatorluğu'na bağlanmasıyla kent Roma egemenliğine girdi. Roma İmparatorluk Dönemi'nde 'civitas libera' yani özgür kent statüsüne sahipti. Roma döneminde bir süre Adramittion'a, bir süre de Kzykos'a bağlı bir yerleşim olarak varlığını sürdürdü. Roma İmparatoru Hadrianus, Bithynia gezisi sırasında kente uğramış ve bu ziyaretin anısına kenti çevreleyen kale bedeninin kapısına bir yazıtaşı konulmuş.

Bizans ve Osmanlı Dönemi

Bizans döneminde Apollonia önce Bithynia Piskoposluğu'na, ardından Nicomedia (İzmit) ve kısa bir süre de Kios (Gemlik) Piskoposluğu'na bağlandı. 14. yüzyılın başında Osmanlı akınları karşısında Prusa (Bursa) ve Apemaa (Mudanya)'dan kaçanların sığındığı bir kent haline geldi. Osmanlılar, 1302'de Bizans ordusuyla yaptıkları Bafeus Muharebesi'nde kazandıkları zaferin ardından kaçan Kite Tekfuru'nu kovalayarak ilk kez Apollonia Ad Rhyndacum önlerine geldi. Tekfurun teslim edilmesi konusunda anlaşmaya varılınca geri çekildiler. Kent, daha sonra Osman Bey'in silah arkadaşlarından Aykut Alp'in oğlu Kara Ali tarafından fethedildi. Osmanlı yönetiminde Hristiyan ve Müslüman Osmanlı yurttaşlarının bir arada yaşadığı, ancak Hristiyan nüfusun ağırlıkta olduğu bir yerleşim olarak varlığını sürdürdü ve adı Apolyont'a dönüştü.

Kalıntılar ve Günümüzdeki İzler

Kentin yaklaşık 1 kilometre kuzeybatısındaki Kız Adası, tapınak adası olarak biliniyor. Adada, yerleşime adını veren Apollon'a adanmış bir tapınağa ait kalıntılar bulunuyor. Nekropol alanında ise Roma dönemine ait mezarlar ve lahitler gün yüzüne çıkarılmış. Zambak Tepe'nin doğu yamacında adak nişleri, kuzey yamacında stadion alanı ve güneybatı yamacında 4000 kişi kapasiteli olduğu tahmin edilen tiyatronun kalıntıları yer alıyor.

2016 yılında nekropol alanında, 2017 yılında ise Apollyon Tapınağı'nın bulunduğu Kız Adası'nda kurtarma çalışmaları başlatıldı. Bu çalışmalar, kentin tarihine ışık tutmaya devam ediyor. Gölyazı'ya yolunuz düştüğünde, bu antik kentin izlerini hem karada hem de gölün maviliğinde görebilir, tarihin katmanlarını keşfedebilirsiniz.

Apollonia Ad Rhyndacum, Bursa'nın gizli hazinelerinden biri. Hem antik dönemin hem de Osmanlı'nın izlerini taşıyan bu kent, Uluabat Gölü'nün kıyısında tarih meraklılarını bekliyor.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Ollios, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0